Nederlandse katholieke recensiedienst verbood Claus, Hermans, Vestdijk en Haasse

Uit het onderzoek van de gisteren aan de Universiteit van Tilburg gedoctoreerde Cecile van Eijden-Andriessen over de Informatiedienst Inzake Lectuur (Idil), de katholieke recensiedienst die boeken beoordeelde op de katholieke moraal, blijkt dat heel wat bekende Nederlandstalige schrijvers tot verboden lectuur werden verklaard, zo meldt de universiteit.

De Idil bestond van 1937 tot 1970 om op verzoek van katholieke uitgevers, boekhandelaren en bibliotheken voorlichting te geven en propaganda te maken voor het 'goede boek'. Romans van auteurs als Hugo Claus, Willem Frederik Hermans en Simon Vestdijk werden tot 'verboden lectuur' verklaard. Zelfs enkele romans van Hella Haasse kregen geen volledig fiat. De oprichters van Idil zochten naar praktische richtlijnen om aan de idealistische en emancipatorische doelstelling te voldoen van de strenge katholieke boekenwet, die deel uitmaakte van het kerkelijk wetboek. Zij vonden dat de katholieken te weinig boeken lazen, maar voelden zich onzeker welke boeken zij konden uitgeven, verkopen en uitlenen.
Het corps van recensenten bestond uit geestelijken én leken en beoordeelde romans, dichtbundels en jeugdlectuur met een kwalificatiesysteem van I tot en met V, dat van de Vlaamse Boekengids werd overgenomen. Daarbij stond I voor verboden lectuur, II voor streng voorbehouden lectuur, III voor voorbehouden lectuur, IV voor lectuur voor volwassenen alleen, IV-V voor lectuur ook voor de rijpere jeugd, en V voor lectuur voor allen.
Op de lijst van verboden lectuur (I) kwamen onder andere De tranen der acacia's van W.F. Hermans, Het land van herkomst van E. du Perron, Ik Jan Cremer van Jan Cremer, De Metsiers van Hugo Claus en Op afbetaling van Simon Vestdijk. Een roos van vlees van Jan Wolkers uit 1964 kreeg een II-beoordeling en Cider voor arme mensen van Hella Haasse uit 1960 het cijfer III, bestemd voor 'de rijpere jeugd' dus. De recensenten toetsten de lectuur op zedelijkheid, religiositeit en complexiteit. Boeken die de 'eeuwige' schoonheid van God en de zedelijke orde geweld aandeden, pleegden verraad. Zo werd Cider voor ame mensen, met als thema overspel, beoordeeld als ‘a-godsdienstig, humanistisch, merkwaardig en slechts geschikt voor ontwikkelde, rijpe romanlezers.'
Na de Tweede Wereldoorlog oogstte Idil steeds meer verzet, vooral ook uit eigen katholieke kring. De vooraanstaande katholieke literatuurcriticus Anton van Duinkerken betichtte de dienst al in 1949 van preventieve censuur en kreeg daarin bijval van de katholieke pers. Ook vanuit niet-katholieke hoek werd Idil mikpunt van kritiek, onder meer van W.F. Hermans. Idil paste daarom de recensie-instructies tot tweemaal toe aan en vanaf de jaren zestig beoordeelden de recensenten soepeler. In 1970 verdween de dienst. Een specifiek katholieke recensiedienst was inmiddels overbodig. De titel van het proefschrift luidt: ‘Moralinezuur' en voorlichting. De twee gezichten van Idil in het katholieke debat om de moderniteit 1937-1970.

Tags: Polemiek
Geplaatst door Hans Cottyn op 14-10-2010
Verwante berichten
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening