FEUILLES VOLANTES - De diffuse schrijver

Boeken hebben de hele wereld doordrongen. De digitalisering heeft het product van de schrijver nog meer dan voorheen gemeenschappelijk en dus ‘gratis' gemaakt. Dat gaat samen met het feit dat het instituut van de schrijver helemaal afgebrokkeld lijkt. Sommigen beweren dat deze asymptomatische democratisering de schrijver zelfs totaal irrelevant heeft gemaakt, dat de barbaren het boekendorp hebben overgenomen. Is de schrijver in het reservaat gedreven om daar aan inteelt en irrelevantie weg te kwijnen? We starten onze zoektocht bij Kafka.


The Burning Question
Franz Kafka vroeg aan zijn goede vriend Max Brod om zijn papieren na zijn dood te vernietigen. Zoals bekend deed hij dat niet. Brod liet daarentegen romans als Het proces en Amerika publiceren en in 1935 het verzameld werk. Enkele losse teksten bewaarde Brod voor zichzelf in zijn appartement in Zürich. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ontvluchtte Brod Europa. Hij nam zijn belangrijke literaire archief mee en vestigde zich in Tel Aviv. Een groot deel van Kafka's erfenis belandde uiteindelijk in de Bodleian Library in Oxford, maar enkele dozen bleven bij Brods dood in 1968 achter in Israël, waar ze door zijn secretaresse (annex minnares?) Ester Hoffe als een moederkloek werden bewaard en afgeschermd voor de boze buitenwereld.
Overal ter wereld hadden Kafkaliefhebbers het ongeluk dat Ester Hoffe een zeer kranige tante bleek. Het duurde tot 2007 - 83 jaar na Kafka's dood - vooraleer ze zelf het bijltje erbij neerlegde. Hoffe was 107 geworden. In 1988 was ze al eens langs de kassa gepasseerd. Om haar ongetwijfeld karige pensioen aan te vullen verkocht ze het originele manuscript van Het proces voor twee miljoen dollar.
Wie nu aanspraak kan maken op de documenten, en een antwoord wil op de vraag of experten ze sowieso mogen inventariseren, is ondertussen de inzet van allerlei juridische peripetieën geworden. Mag het archief worden verkocht of is het ‘staatsbezit', van welke staat overigens? Kafka moet zich niet alleen omdraaien in zijn graf, hij zal het wereldrecord omdraaien ondertussen ruimschoots hebben gebroken ...
Niettemin is het een boeiende case, die aangeeft dat het product van de schrijver in min of meerdere mate toch als een soort van gemeenschappelijk bezit wordt beschouwd. Schrijvers kunnen niet veel anders dan daarin te berusten. Hoogstens kunnen ze een vriend of een afstammeling verzoeken om na hun dood omzichtig met de papieren om te springen. Ook Vladimir Nabokov vroeg aan zijn zoon om het onafgewerkte manuscript van de roman Laura te verbranden. Zoonlief piekerde daar al bijzonder lang over, en werd vervolgens door literair agent Andrew Wylie finaal aan boord getrokken van het Schip der Postume Publicatie. Dat de erfgenaam daarbij geholpen werd door een flinke som geld, hoeft daarbij niet eens onze verontwaardiging op te wekken. Wat zou u immers hebben gedaan, als zoon of dochter van de Wereldberoemde Schrijver?
Ook een andere recente case uit de literaire actualiteit past in dit verhaal. Begin 2011 spanden de erven van J.R.R. Tolkien een rechtszaak aan tegen de onbekende Amerikaanse schrijver Steve Hillard, die in zijn roman Mirkwood de auteur van The Lord of the Rings opvoert als hoofdpersonage. De Tolkien Estate, met zoon Christopher Tolkien als belangrijkste beheerder, vroeg de stopzetting van de verkoop en de vernietiging van alle resterende exemplaren van het boek, dat Hillard zelf uitgaf en via Amazon te koop aanbood. De advocaat van de Estate stelt dat Steve Hillard ‘onwettig commercieel voordeel' heeft gehaald uit de rechten en dat het boek ‘de naam, persoonlijkheid en reputatie van wijlen professor Tolkien trivialiseert'.
Het zijn goede vragen. Mag je Tolkien als hoofdpersonage in je roman opvoeren? Mag je een vervolg op The Catcher in the Rye schrijven, zoals Fredrik Colting in al zijn naïviteit deed? Salinger vond in elk geval van niet. Wie mag het vierde boek (of het vijfde?) van Stieg Larsson uitgeven? Moeten we Andrew Wylie dankbaar zijn voor de postume doorbraak van Roberto Bolaño?

 

====> Lees het integrale stuk op de DW B-site of in het pas verschenen DW B nummer.

Tags:
Geplaatst door Hans Cottyn op 16-05-2011
Verwante berichten
Feuilles volantes
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening